تفاوت انحراف چشم و دوبینی؛ هرکدام چه معنایی دارند؟
بسیاری از افراد وقتی دچار تاری دید یا احساس ناهماهنگی بین دو چشم میشوند، نمیدانند آیا مشکلشان انحراف چشم است یا دوبینی. در حالیکه این دو اصطلاح — یعنی استرابیسم (Strabismus) و دیپلوپیا (Diplopia) — به دو وضعیت متفاوت اشاره دارند، اما میتوانند بهطور نزدیک با هم مرتبط باشند. شناخت تفاوت انحراف چشم و دوبینی اهمیت زیادی دارد، چون هرکدام علت، علائم و روش درمان خاص خود را دارند.
در این مقاله از سریتا بهصورت تخصصی اما قابلفهم برای عموم، توضیح میدهیم که هرکدام دقیقاً به چه معناست، چرا ایجاد میشوند و چگونه میتوان آنها را تشخیص و درمان کرد.
انحراف چشم چیست؟
انحراف چشم (Strabismus) به حالتی گفته میشود که محور دید دو چشم روی یک نقطه متمرکز نیست. در این شرایط، یکی از چشمها ممکن است به داخل (انحراف داخلی یا Esotropia)، بیرون (Exotropia)، بالا (Hypertropia) یا پایین (Hypotropia) منحرف شود.
نتیجه این ناهماهنگی آن است که دو تصویر متفاوت از یک جسم به مغز میرسد. مغز برای جلوگیری از سردرگمی، معمولاً تصویر چشم منحرف را سرکوب میکند تا فقط یکی از تصاویر را ببیند.
اما اگر مغز موفق به سرکوب تصویر دوم نشود، دوبینی یا دیپلوپیا (Diplopia) رخ میدهد — یعنی بیمار همان جسم را دو تا میبیند.
انحراف چشم میتواند از کودکی وجود داشته باشد یا در اثر عوامل عصبی و عضلانی در بزرگسالی ایجاد شود.
دوبینی یعنی چه؟
دوبینی (Diplopia) به حالتی گفته میشود که فرد یک جسم را دو تا میبیند.
این دو تصویر میتوانند:
-
افقی باشند (تصاویر در کنار هم دیده میشوند)،
-
عمودی باشند (یکی بالاتر از دیگری دیده میشود)،
-
یا مورب و ترکیبی از هر دو باشند.
دوبینی معمولاً به دلیل اختلال در هماهنگی بین حرکات دو چشم یا درگیر شدن اعصاب حرکتی چشمها رخ میدهد. گاهی هم ممکن است موقتی باشد؛ مثلاً پس از خستگی شدید، مصرف الکل یا برخی داروها. اما در بسیاری از موارد، دوبینی نشانهای از اختلال جدیتر عصبی یا عضلانی است که نیاز به بررسی فوری دارد.
تفاوت اصلی انحراف چشم و دوبینی
در جدول زیر، تفاوتهای کلیدی این دو اختلال را مرور میکنیم:
| ویژگی | انحراف چشم (Strabismus) | دوبینی (Diplopia) |
|---|---|---|
| تعریف | ناهماهنگی محور دید دو چشم | دیدن دو تصویر از یک جسم |
| علت اصلی | ضعف یا فلج عضلات چشمی، عدم تعادل حرکتی یا کنترل عصبی | دریافت همزمان دو تصویر ناسازگار از دو چشم |
| سن بروز | بیشتر در کودکی | بیشتر در بزرگسالان |
| مکانیسم مغزی | مغز تصویر چشم منحرف را سرکوب میکند | مغز قادر به سرکوب نیست و هر دو تصویر را میبیند |
| همراهی | ممکن است بدون دوبینی باشد | معمولاً با انحراف یا فلج چشمی همراه است |
به بیان ساده:
هر دوبینی الزاماً به معنی وجود انحراف نیست،
اما هر انحرافی میتواند در صورت عدم سرکوب مغزی، باعث دوبینی شود.
علل بروز دوبینی و انحراف چشم
دلایل این دو عارضه میتوانند متفاوت یا مشترک باشند، از جمله:
-
اختلالات عصبی (مثل فلج عصب سوم، چهارم یا ششم)
-
دیابت یا فشار خون بالا (به علت درگیری عصبهای حرکتی چشم)
-
ضربه به سر یا چشم
-
تومورهای مغزی یا ضایعات ساقه مغز
-
اختلالات تیروئیدی (مثل Graves)
-
خستگی شدید یا استرس بینایی
-
اختلالات کنترل دوچشمی (Binocular Vision Disorders)
آیا دوبینی خطرناک است؟
بله، در بزرگسالان دوبینی معمولاً نشانهی یک مشکل جدیتر است.
اگر دوبینی بهطور ناگهانی ایجاد شود و با علائمی مثل سردرد، تهوع، افتادگی پلک یا حرکات غیرطبیعی چشم همراه باشد، باید فوراً توسط اپتومتریست یا چشمپزشک معاینه شوید. زیرا ممکن است منشاء آن عصبی یا مغزی باشد و نیاز به بررسی فوری داشته باشد.
درمان انحراف چشم و دوبینی
درمان بستگی به علت دارد و ممکن است شامل یک یا ترکیب چند روش زیر باشد:
-
عینک اصلاحی یا منشور (Prism Lens):
برای همراستا کردن تصاویر و کاهش دوبینی. -
ویژنتراپی (Vision Therapy):
مجموعهای از تمرینهای بینایی تخصصی جهت تقویت هماهنگی و کنترل دوچشمی.
این روش در کودکان و بزرگسالان بسیار مؤثر است، بهویژه زمانی که علت، اختلال عملکرد دوچشمی باشد. -
درمان دارویی یا جراحی:
در صورت وجود آسیبهای عصبی یا فلج عضلانی، جراحی عضلات چشمی یا درمان دارویی ممکن است لازم باشد. -
درمان ترکیبی:
در بسیاری از بیماران، ترکیب عینک منشوری + تمرینات ویژنتراپی بهترین نتیجه را میدهد.
چه زمانی باید به اپتومتریست مراجعه کرد؟
اگر هر یک از علائم زیر را دارید، مراجعه به کلینیک اپتومتری سریتا میتواند گام نخست برای تشخیص دقیق و درمان مؤثر باشد:
-
احساس دو تصویر در هنگام نگاه به اشیاء
-
انحراف قابلمشاهده در یکی از چشمها
-
خستگی یا سردرد هنگام مطالعه
-
احساس ناهماهنگی در تمرکز چشمها
-
نیاز به بستن یک چشم برای دید بهتر
نتیجهگیری
تفاوت انحراف چشم و دوبینی در این است که انحراف چشم یک اختلال حرکتی در هماهنگی دو چشم است، در حالی که دوبینی نتیجهی درک همزمان دو تصویر ناسازگار توسط مغز میباشد. با این حال، هر دو نیازمند بررسی تخصصی عملکرد دوچشمی، ارزیابی حرکات چشمی و بررسی مسیرهای عصبی هستند.
در بسیاری از موارد میتوان بدون جراحی و تنها با درمانهای اپتومتری و ویژنتراپی به نتایج چشمگیر رسید.
📞 برای مشاوره و ویژنتراپی تخصصی
در کلینیک اپتومتری سریتا،بررسی دقیق عملکرد دوچشمی، نخستین گام برای درمان مؤثر دوبینی و انحراف چشم است.
جهت دریافت نوبت و مشاوره با پشتیبانی تخصصی ما تماس بگیرید تا مسیر درمان مؤثر و علمی را آغاز کنید.
در این مقاله از سریتا آموختیم که تفاوت انحراف چشم و دوبینی چیست، علت و درمان هریک به چه صورت است. برای اطلاعات بیشتر آن را مطالعه بفرمایید.
