دیدن چه رفتارهایی در کودکان و نوزادان میتواند ما را به اختلالات بینایی مشکوک کند؟
برخلاف بزرگسالان، کودکان و بهویژه نوزادان نمیتوانند بگویند «دیدم ضعیف شده» یا «چشمم اذیت میشود». در سالهای ابتدایی زندگی، مغز کودک هنوز در حال یادگیری دیدن است. دیدن، برخلاف تصور، فقط کار چشم نیست؛ یک مهارت اکتسابی است که مغز باید آن را تمرین و تثبیت کند. اگر در این مسیر مشکلی وجود داشته باشد، معمولاً خودش را نه با شکایت کلامی، بلکه با رفتارهای ظریف اما معنادار نشان میدهد.
به همین دلیل، در این مقاله از سریتا به تشخیص زودهنگام اختلالات بینایی در کودکان و نوزادان می پردازیم، زیرا بیش از هر چیز به دقت والدین، مربیان و اطرافیان وابسته است.
در نوزادان به چه رفتارهایی باید توجه کنیم؟
۱. نداشتن تماس چشمی مناسب
نوزادان معمولاً از حدود ۶ تا ۸ هفتگی به چهرهها واکنش نشان میدهند و تماس چشمی برقرار میکنند.
اگر نوزادی:
- تماس چشمی برقرار نمیکند
- نگاهش روی صورت والد ثابت نمیماند
- یا نسبت به چهرهها بیتفاوت به نظر میرسد
میتواند زنگ خطری برای بررسی بینایی باشد. این نشانه الزاماً به معنی مشکل شدید نیست، اما نباید نادیده گرفته شود.
۲. دنبال نکردن اشیا با چشم
نوزاد سالم باید بتواند اشیای متحرک را با چشم دنبال کند.
اگر کودک:
- اسباببازی را با چشم تعقیب نمیکند
- یا برای دنبال کردن، بیشتر سرش را حرکت میدهد تا چشمها
ممکن است دید واضح یا هماهنگی چشمی مناسبی نداشته باشد. این مسئله در برخی اختلالات بینایی نوزادان دیده میشود.
۳. انحراف چشمها (گاهی یا دائمی)
انحراف چشم در ماههای اول زندگی میتواند گذرا باشد، اما اگر:
- بعد از ۴ تا ۶ ماهگی ادامهدار شود
- یا یک چشم بهطور مداوم به داخل یا خارج منحرف باشد
نیاز به بررسی تخصصی دارد. انحراف چشم در کودکان اگر بهموقع تشخیص داده نشود، میتواند مستقیماً باعث تنبلی چشم شود.
در کودکان نوپا و پیشدبستانی چه رفتارهایی مهماند؟
۴. نزدیک شدن بیشازحد به تلویزیون یا کتاب
کودکی که:
- خیلی به تلویزیون نزدیک میشود
- کتاب، موبایل یا اسباببازی را به صورتش میچسباند
ممکن است دچار ضعف دید باشد، حتی اگر خودش هیچ شکایتی نداشته باشد. این یکی از شایعترین نشانههای مشکلات بینایی کودکان است.
۵. زمین خوردن یا برخوردهای مکرر
برخورد زیاد با اشیا، افتادنهای غیرعادی یا مشکل در هماهنگی حرکتی، همیشه به معنی شیطنت یا بیدقتی نیست. در بعضی کودکان، این رفتارها میتواند ناشی از اختلال در درک عمق، دید دوچشمی یا میدان دید باشد.
۶. بستن یا مالیدن مداوم چشمها
اگر کودک:
- مرتب چشمهایش را میمالد
- یکی از چشمها را میبندد
- یا بعد از کارهای دیداری بیقرار میشود
ممکن است دچار خستگی بینایی، دوبینی یا دید نابرابر بین دو چشم باشد.
در کودکان دبستانی چه نشانههایی اهمیت بیشتری دارند؟
۷. افت تمرکز یا افت تحصیلی ناگهانی
گاهی افت نمرات یا بیحوصلگی در کلاس، هیچ ربطی به هوش یا انگیزه ندارد. کودکی که خوب نمیبیند، برای خواندن و نوشتن انرژی بیشتری مصرف میکند و زودتر خسته میشود. این موضوع میتواند بهاشتباه بهعنوان مشکل رفتاری تفسیر شود.
۸. سردرد یا دلدردهای بدون علت مشخص
کودکان اغلب ناراحتیهای دیداری را بهصورت سردرد یا حتی دلدرد نشان میدهند. این شکایتها بهویژه زمانی که بعد از مدرسه یا پس از انجام تکالیف ایجاد میشوند، اهمیت بیشتری دارند.
۹. اجتناب از نقاشی، نوشتن یا بازیهای دقیق
فرار از کارهای ظریف مثل نقاشی، پازل یا لگو میتواند نشانهی این باشد که کودک برای دیدن، فشار زیادی تحمل میکند و ناخودآگاه از آن فعالیت دوری میکند.
چرا تشخیص زودهنگام اختلالات بینایی کودکان حیاتی است؟
سیستم بینایی کودک در حال رشد است. اگر اختلال بینایی بهموقع شناسایی نشود، مغز ممکن است تصویر یک چشم را نادیده بگیرد. نتیجهی این فرآیند میتواند تنبلی چشم باشد؛ مشکلی که درمان آن در سنین بالاتر بسیار سختتر و گاهی غیرقابل برگشت است.
جمعبندی
در کودکان و نوزادان، مشکل بینایی اغلب با رفتار خودش را نشان میدهد، نه با شکایت. دیدن، مهارتی است که باید در مسیر درست رشد کند. هرچه این مسیر زودتر اصلاح شود، آیندهی بینایی کودک سالمتر، یادگیری آسانتر و کیفیت زندگی بالاتر خواهد بود.
چشمتنگ کردن هنگام دیدن تلویزیون، تابلوهای دور یا حتی نگاه به صفحهی موبایل، یک واکنش ناخودآگاه است. با کاهش قطر مؤثر مردمک، عمق فوکوس افزایش مییابد و تصویر موقتاً واضحتر میشود؛ چیزی شبیه استفادهی غریزی از یک دیافراگم.
این رفتار معمولاً در افرادی با آستیگماتیسم اصلاحنشده، ضعف دید دور یا ناپایداری فوکوس دیده میشود. نکتهی فریبنده اینجاست که فرد «میتواند ببیند»، اما با تلاش اضافی. همین تلاش اضافی در درازمدت منجر به خستگی، سردرد و افت کیفیت دید عملکردی میشود.
اگر حتی به یکی از این نشانهها مشکوک هستید، بررسی بینایی کودک توسط اپتومتریست میتواند قدمی ساده اما بسیار سرنوشتساز باشد.
برای مشاوره یا معاینهی دقیقتر، با پشتیبانی تخصصی سریتا تماس بگیرید. اجازه بدهید قبل از جدیتر شدن مشکل، راهحل علمی و دقیق آن بررسی شود.
در این مقاله از سریتا در مورد آثار و علایم اختلالات بینایی در نوزادان و کودکان صحبت کردیم تا تشخیص زودهنگام از مشکلات احتمالی جلوگیری کند.
