انسداد مجرای اشکی نوزادان؛ علائم، علت و درمان اشکریزش مداوم چشم نوزاد
اشکریزش مداوم چشم نوزاد یکی از نگرانیهای رایج والدین در ماههای اول تولد است. بسیاری از مادران و پدران متوجه میشوند که چشم نوزادشان حتی زمانی که گریه نمیکند، همیشه خیس، براق یا اشکآلود به نظر میرسد. گاهی نیز هنگام بیدار شدن از خواب، پلکها به دلیل ترشحات زرد یا چسبنده به هم میچسبند. یکی از شایعترین دلایل این وضعیت، انسداد مجرای اشکی نوزادان یا همان گرفتگی مجرای اشکی است.
این عارضه معمولاً در هفتهها یا ماههای ابتدایی زندگی دیده میشود و در بسیاری از موارد، خطرناک نیست؛ اما نکته مهم این است که هر اشکریزش یا ترشح چشمی در نوزاد را نباید ساده تلقی کرد. برخی بیماریهای مهمتر مانند عفونت چشم، خراش قرنیه یا حتی آبسیاه مادرزادی نیز میتوانند با اشکریزش بروز کنند. بنابراین، معاینه دقیق چشم نوزاد توسط اپتومتریست یا چشمپزشک نقش مهمی در تشخیص درست و پیشگیری از مشکلات بینایی دارد. در این مقاله از سریتا، به بررسی دقیق علت و علایم انسداد مجرای اشکی نوزادان می پردازیم میپردازیم.
علت اشکریزش مداوم چشم نوزاد چیست؟
شایعترین علت اشکریزش مداوم در نوزادان، باز نشدن کامل انتهای مجرای اشکی است. در حالت طبیعی، یک غشای نازک در انتهای مجرا باید پس از تولد باز شود تا اشک بتواند به راحتی به داخل بینی تخلیه شود. اگر این غشا باقی بماند یا مسیر تخلیه باریک باشد، اشک در چشم جمع میشود.
البته اشکریزش چشم نوزاد همیشه به معنی انسداد مجرای اشکی نیست. دلایل دیگری نیز میتوانند باعث آبریزش چشم نوزاد شوند، از جمله:
- تحریک سطح چشم
- ورود جسم خارجی بسیار ریز به چشم
- حساسیت یا التهاب پلک
- عفونت چشم نوزاد
- خراش قرنیه
- برگشت مژه به سمت داخل چشم
- بیماریهای نادر اما جدی مانند گلوکوم یا آبسیاه مادرزادی
به همین دلیل، تشخیص دقیق علت اشکریزش باید توسط متخصص انجام شود، نه صرفاً بر اساس ظاهر چشم یا تجربههای اطرافیان.
علائم اصلی انسداد مجرای اشکی در نوزادان
علائم گرفتگی مجرای اشکی معمولاً از چند هفته اول پس از تولد مشخص میشود. در برخی نوزادان، والدین از همان روزهای اول متوجه اشکریزش میشوند و در برخی دیگر، علائم کمی دیرتر ظاهر میشود.
مهمترین علائم انسداد مجرای اشکی نوزادان عبارتاند از:
۱. اشکریزش مداوم بدون گریه
یکی از واضحترین نشانهها این است که چشم نوزاد حتی زمانی که آرام است و گریه نمیکند، پر از اشک به نظر میرسد. گاهی قطره اشک از گوشه چشم به سمت گونه جاری میشود. این حالت ممکن است در هوای سرد، باد، هنگام بیدار شدن یا پس از خواب بیشتر دیده شود.
۳. چسبندگی پلکها هنگام بیدار شدن
بسیاری از والدین گزارش میکنند که صبحها یا پس از خواب، چشم نوزاد با ترشحات خشکشده بسته شده است. این علامت در انسداد مجرای اشکی شایع است، اما اگر همراه با قرمزی شدید چشم، تورم پلک یا بیقراری نوزاد باشد، باید سریعتر بررسی شود.
۴. سفید بودن سفیدی چشم
یکی از نکات افتراقی مهم این است که در انسداد ساده مجرای اشکی، معمولاً سفیدی چشم یا ملتحمه، قرمز و ملتهب نیست. چشم ممکن است اشکآلود و دارای ترشح باشد، اما بخش سفید چشم طبیعی باقی میماند. اگر سفیدی چشم قرمز شود، احتمال عفونت یا التهاب جدیتر مطرح میشود.
چه زمانی اشکریزش چشم نوزاد نگرانکننده است؟
اگرچه بسیاری از موارد انسداد مجرای اشکی نوزادان به مرور زمان و با رشد کودک بهتر میشوند، اما برخی علائم نیاز به بررسی فوری دارند. والدین باید بدانند که بعضی نشانهها میتوانند علامت بیماریهایی باشند که نباید با گرفتگی ساده مجرای اشکی اشتباه گرفته شوند. در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، مراجعه به اپتومتریست یا چشمپزشک ضروری است:
1. قرمز شدن سفیدی چشم نوزاد
قرمزی چشم میتواند نشانه عفونت، التهاب یا آسیب سطح چشم باشد.
2. تورم، قرمزی یا برجستگی در گوشه داخلی چشم نزدیک بینی
این حالت ممکن است نشانه التهاب یا عفونت کیسه اشکی باشد و نیاز به بررسی سریع دارد.
3. ترس از نور یا بستن چشمها در محیط روشن
حساسیت شدید به نور در نوزادان میتواند یکی از علائم هشداردهنده مشکلات قرنیه یا بیماریهای جدیتر باشد.
4. کدر شدن قرنیه یا تغییر ظاهر چشم
اگر بخش شفاف جلوی چشم کدر، خاکستری یا غیرطبیعی به نظر برسد، باید فوراً بررسی شود.
5. بیقراری، درد یا مالیدن مداوم چشم
نوزاد نمیتواند درد چشم را بیان کند، اما بیقراری غیرعادی، گریه هنگام لمس اطراف چشم یا مالیدن صورت میتواند مهم باشد.
6. ترشحات زیاد و بدبو
ترشح شدید، غلیظ یا بدبو ممکن است با عفونت همراه باشد و درمان تخصصی لازم دارد.
گاهی والدین تصور میکنند اشکریزش چشم نوزاد همیشه مسئلهای ساده است و با گذشت زمان برطرف میشود. درست است که بسیاری از موارد انسداد مجرای اشکی خوشخیم هستند، اما مشکل اصلی اینجاست که چند بیماری مهمتر نیز میتوانند علائم مشابه ایجاد کنند.
برای مثال، آبسیاه مادرزادی میتواند با اشکریزش، حساسیت به نور و تغییر ظاهر قرنیه همراه باشد. این بیماری در صورت تشخیص دیرهنگام میتواند به عصب بینایی آسیب بزند. همچنین خراش قرنیه یا وجود جسم خارجی در چشم نوزاد ممکن است با اشکریزش و بیقراری بروز کند.
معاینه چشم نوزادان به تشخیص علت اصلی علائم کمک میکند. در معاینه چشم نوزاد، وضعیت سطح چشم، قرنیه، پلکها، مسیر اشکی، قرمزی، ترشحات و واکنش چشم به نور بررسی میشود.
درمان انسداد مجرای اشکی نوزادان چگونه است؟
درمان گرفتگی مجرای اشکی به شدت علائم، سن نوزاد و وجود یا عدم وجود عفونت بستگی دارد. در بسیاری از نوزادان، مجرای اشکی در ماههای اول زندگی به تدریج باز میشود و مشکل کاهش پیدا میکند. با این حال، پیگیری منظم اهمیت زیادی دارد.
پس از تأیید تشخیص، متخصص ممکن است توصیههایی برای مراقبت ایمن از چشم نوزاد ارائه دهد. در صورت وجود عفونت ثانویه یا ترشحات چرکی، ممکن است قطره یا پماد آنتیبیوتیک مناسب تجویز شود. استفاده خودسرانه از قطرههای چشمی، بهخصوص قطرههای آنتیبیوتیک یا کورتونی، برای نوزادان به هیچوجه توصیه نمیشود.
اگر انسداد مجرای اشکی تا حدود یک سالگی برطرف نشود یا علائم شدید و مکرر باشد، ممکن است چشمپزشک روشهای تخصصیتر مانند میل زدن مجرای اشکی یا Probing را پیشنهاد کند. این اقدام معمولاً برای باز کردن مسیر تخلیه اشک انجام میشود و تصمیمگیری درباره آن باید بر اساس معاینه تخصصی باشد.
آیا انسداد مجرای اشکی باعث آسیب بینایی میشود؟
انسداد ساده مجرای اشکی معمولاً به خودی خود باعث کاهش بینایی نمیشود. اما اگر همراه با عفونتهای مکرر، التهاب شدید یا تشخیص اشتباه بیماریهای مهمتر باشد، میتواند مشکلساز شود. اهمیت مراجعه به متخصص دقیقاً در همین نکته است: تشخیص درست و اطمینان از اینکه اشکریزش ناشی از مشکل خطرناکتری نیست.
جمعبندی
در این مقاله از سریتا، خواندیم انسداد مجرای اشکی نوزادان یکی از شایعترین علتهای اشکریزش مداوم، ترشح چشم و چسبندگی پلک در ماههای اول زندگی است. در این حالت، مسیر طبیعی خروج اشک به طور کامل باز نشده و اشک روی سطح چشم جمع میشود. اگرچه این مشکل در بسیاری از نوزادان با گذشت زمان بهتر میشود، اما تشخیص آن باید توسط متخصص انجام شود؛ زیرا برخی بیماریهای مهم چشمی نیز میتوانند با علائمی مشابه ظاهر شوند.
اگر چشم نوزاد شما دائماً اشکآلود است، ترشح زرد یا سبز دارد، پلکها پس از خواب به هم میچسبند یا علائمی مانند قرمزی چشم، تورم گوشه چشم، ترس از نور یا کدر شدن قرنیه مشاهده میکنید، بهتر است معاینه را به تعویق نیندازید.
برای بررسی دقیق علت اشکریزش چشم نوزاد و اطمینان از سلامت بینایی فرزندتان، میتوانید برای معاینه چشم نوزاد و دریافت مشاوره تخصصی در مطب ما نوبت رزرو کنید. سلامت بینایی کودک از همان ماههای اول زندگی آغاز میشود.
