سرگیجه با عینک جدید: چرا زمین کج به نظر میرسد و چه باید کرد؟
اگر بعد از گرفتن عینک تازهات دچار سرگیجه با عینک جدید شدهای و حس میکنی زمین کج شده یا تعادل نداری، تنها نیستی. خیلی از افرادی که برای اولین بار عینک میزنند یا نمرهشان تغییر میکند، در روزهای اول همین تجربه را گزارش میکنند؛ مخصوصاً وقتی عینکشان آستیگمات دارد یا عدسیها قویتر و ضخیمتر شدهاند. در چنین شرایطی، چشمها تصویر جدیدی به مغز میفرستند، اما سیستم تعادل بدن هنوز با این «دید تازه» هماهنگ نشده است و نتیجه میشود همان سرگیجه با عینک جدید، سبکی سر و احساس کجی فضا.
در این مقاله از سریتا مرحلهبهمرحله توضیح میدهیم که چرا این اتفاق میافتد، چه زمانی طبیعی است و چه زمانی باید حتماً عینک و چشمها دوباره بررسی شوند. اگر میخواهی بدانی آیا سرگیجهات فقط یک دوره عادتکردن به عینک جدید است یا نشانهای از مشکل در نمره، محور آستیگمات، فاصله مراکز عدسی یا حتی سیستم تعادل بدن، این راهنما دقیقاً برای تو نوشته شده است.
چرا بعضی افراد با عینک جدید احساس سرگیجه دارند؟
وقتی نسخهی جدید میگیری یا اولین بار عینک میزنی، چند چیز در سیستم بیناییات عوض میشود:
-
قدرت عدسی (نمره نزدیکبینی، دوربینی یا آستیگمات)
-
محور آستیگماتیسم
-
ضخامت و نوع عدسی (مثلاً عدسیهای قویتر، نازکشده، پروگرسیو)
-
فاصله عینک از چشم و زاویه فیت فریم
این تغییرها باعث میشود:
-
تصویر روی شبکیه کمی بزرگتر یا کوچکتر شود،
-
خطوط عمودی و افقی در عینکهای آستیگماتیسم کمی کج یا کشیده به نظر برسند،
-
هنگام راه رفتن، لبهی پلهها، گوشهی فرش یا کف خیابان کمی بالهدار (خمیده) دیده شود.
مغز تو سالها با الگوی قدیمی عادت کرده. حالا یکدفعه ورودی تصویری جدید با زاویه و بزرگنمایی متفاوت دریافت میکند. تا زمانی که مغز خودش را با این «دید جدید» هماهنگ کند، احساس:
-
سبکی سر،
-
کجی زمین،
-
ناپایداری ملایم،
-
و حتی کمی حالت تهوع
کاملاً میتواند طبیعی و گذرا باشد؛ مخصوصاً در این موارد:
-
تغییر واضح در آستیگماتیسم
-
اولین تجربهی عینک پروگرسیو (چندکانونی)
-
اختلاف نسبتاً زیاد نمره بین دو چشم (انیزومتروپیا)
-
تغییر برند یا نوع عدسی (مثلاً از عدسی معمولی به عدسی نازکشده)
چشم چه نقشی در سیستم تعادل دارد؟
سیستم تعادل بدن فقط کار گوش نیست. سه بخش مهم با هم کار میکنند:
-
چشمها – برای تعیین موقعیت بدن نسبت به فضا، خطوط، افق، پلهها، اجسام
-
گوش داخلی (سیستم وستیبولار) – برای درک شتاب، چرخش، حرکت سر
-
گیرندههای عضلانی و مفصلی – برای حس وضعیت پاها، زانوها، ستون فقرات و…
وقتی عینک جدید، تصویر محیط را کمی بزرگتر، کوچکتر یا کجتر نشان میدهد، مغز در چند روز اول با یک چالش روبهرو میشود:
-
گوش داخلی میگوید: «همهچیز عادی است.»
-
اما چشمها میگویند: «نه، انگار زمین کمی کجه!»
این تضاد اطلاعات بین چشم و گوش داخلی است که باعث میشود تو سرگیجه با عینک جدید را تجربه کنی. معمولاً بعد از چند روز، مغز یاد میگیرد اطلاعات جدید را درست تفسیر کند و تعادل دوباره پایدار میشود.
چه نوع عینکهایی بیشتر تعادل را بههم میزنند؟
بر اساس تجربهی بالینی، این گروهها بیشترین شکایت از مشکل تعادل با عینک جدید را دارند:
-
عینکهای با آستیگماتیسم بالا یا تغییر قابل توجه در محور
-
افرادی که برای اولین بار عینک پروگرسیو میگیرند
-
بیمارانی با اختلاف نمره زیاد بین دو چشم
-
افرادی که سالها عینک نزدهاند و ناگهان با نمره نسبتاً بالا شروع میکنند
-
کسانی که فریم را خیلی بزرگ یا خیلی خمیده انتخاب کردهاند و زاویه فیت فریم مناسب نیست
در این گروهها، کوچکترین اختلاف در محور آستیگمات، فاصله مراکز عدسی (PD)، ارتفاع مرکز اپتیکی و زاویه قرارگیری فریم روی صورت میتواند خودش را به شکل سرگیجه، سبکی سر یا احساس کجی فضا نشان دهد.
چه زمانی این حالت طبیعی است و چه زمانی باید نگران شویم؟
طبیعی و قابل انتظار است اگر:
-
تازه عینک گرفتهای (خصوصاً با آستیگمات یا پروگرسیو)
-
فقط هنگام چرخاندن سر، پایین نگاه کردن از پله یا راه رفتن روی سطح ناهموار، کمی احساس ناپایداری داری
-
هر روز، علائم کمی کمتر میشوند
-
حداکثر طی ۳ تا ۷ روز وضعیت رو به بهبود میرود
اما حتماً باید بررسی تخصصی انجام شود اگر:
-
سرگیجه و ناپایداری بیش از یک هفته ادامه پیدا کند
-
با عینک قبلی هیچوقت چنین مشکلی نداشتی ولی با عینک جدید شروع شده
-
هنگام راه رفتن حس میکنی پاهایت خالی میشود یا بدنت به یک سمت کشیده میشود
-
تصویر با عینک دو تا میشود، یا با بستن یک چشم، وضعیت خیلی فرق میکند
-
همراه با سرگیجه، علائمی مثل سردرد شدید، تهوع، استفراغ، تاری ناگهانی دید، ضعف یک سمت بدن یا لکنت داری
در این شرایط، علاوه بر بررسی دقیق عینک، ممکن است نیاز باشد توسط متخصص مغز و اعصاب یا گوش و حلق و بینی (ENT) هم معاینه شوی تا مطمئن شویم سرگیجه فقط به عینک مربوط نیست.
در مطب بینایی سنجی سریتا چه بررسیهایی انجام میشود؟
وقتی بیماری با شکایت سرگیجه بعد از عینک یا اختلال تعادل با عینک جدید به مطب مراجعه میکند، معمولاً این مراحل را انجام میدهیم:
-
مرور نسخه و سوابق:
-
نمرهی قبلی و جدید را با هم مقایسه میکنیم،
-
میزان تغییر در کر، اسفریک و سیلندر،
-
محور آستیگمات و اختلاف نمره بین دو چشم را بررسی میکنیم.
-
-
کنترل دوباره شماره چشم (رفرکشن):
-
با اتورفراکتومتر و سپس رفرکشن سابجکتیو در تریال فریم،
-
بررسی میکنیم آیا نمره واقعی چشم با نسخهی ساختهشده کاملاً هماهنگ است یا نه.
-
-
چک کردن PD و مرکز عدسیها:
-
فاصله مردمکها (PD) را دوباره اندازه میگیریم،
-
بررسی میکنیم مرکز اپتیکی عدسیها دقیقاً مقابل مردمک قرار گرفته یا نه؛
جابجاییهای کوچک میتوانند باعث القای پریزمی ناخواسته و در نتیجه سرگیجه شوند.
-
-
فیت فریم و زاویه دید:
-
با نگاه از بغل، زاویه شیب فریم (Panto tilt)، ارتفاع، میزان دربرگیری صورت و فاصله فریم از چشم را بررسی و اصلاح میکنیم.
-
-
تست عینک در حرکت:
-
از بیمار میخواهیم در فضای مطب با عینک راه برود، روی خطوط کف، لبه فرش و پله نگاه کند،
-
بازخورد لحظهای او را میپرسیم تا ببینیم با تنظیمات جدید، احساس تعادل بهتر شده یا خیر.
-
در بسیاری از موارد، تنظیم همین جزئیات باعث میشود سرگیجه با عینک جدید ظرف مدت کوتاهی برطرف شود، بدون اینکه لازم باشد کل عدسی از نو ساخته شود.
نقش مغز در تطبیق: مغزت در حال یاد گرفتن دید جدید است
مغز انسان بهطور شگفتانگیزی انعطافپذیر (Neuroplastic) است. وقتی عینک جدید میزنی:
-
مسیرهای عصبی بین چشم و مراکز بینایی مغز،
-
بهتدریج خودشان را با الگوی جدید تصویر تنظیم میکنند.
برای کمک به این تطبیق، معمولاً به بیمارانم توصیه میکنیم:
-
در چند روز اول، عینک جدید را مداومتر استفاده کنند (نه اینکه مدام با عینک قبلی جابهجا شوند)
-
در خانه و محیط امن، چند قدم راه بروند، سر را آرام به چپ و راست بچرخانند و از پلهها با احتیاط بالا و پایین بروند
-
هنگام پایین نگاه کردن، مخصوصاً در عینک پروگرسیو، بیشتر با حرکت سر و کمتر فقط با حرکت چشم این کار را انجام دهند
چند سؤال پرتکرار بیماران
۱. چقدر طول میکشد تا به عینک جدید عادت کنم؟
در عینکهای ساده و بدون تغییر بزرگ، معمولاً تا یک هفته
در عینکهای آستیگمات بالا یا پروگرسیو، گاهی تا دو – سه هفته هم طبیعی است؛ البته به شرطی که هر روز بهتر شود.
۲. آیا هر سرگیجهای بعد از عینک یعنی نسخه اشتباه است؟
خیر. خیلی وقتها سرگیجه بهخاطر خود فرآیند تطبیق مغز است. اما اگر بیشتر از یک هفته طول کشید، یا شدت آن زیاد بود، حتماً باید نمره، محور، PD و فیت فریم دوباره توسط اپتومتریست بررسی شود.
جمعبندی
اگر بعد از گرفتن عینک جدید، احساس سرگیجه، سبکی سر یا کجی زمین داری:
-
ممکن است ناشی از تغییر الگوی دید، آستیگمات، پروگرسیو بودن عدسی یا فیت نادرست فریم باشد
-
در بیشتر موارد مغز طی چند روز با دید جدید سازگار میشود،
-
اما اگر علائم طولانی شد یا شدید بود، لازم است عینک و چشمت دوباره تخصصی بررسی شود.
اگر این مقاله را میخوانی و خودت یا یکی از عزیزانت با سرگیجه با عینک جدید، مشکل تعادل با عینک یا عینک پروگرسیو درگیر هستید، بهترین کار این است که موضوع را جدی بگیرید اما نگران نشوید؛ یک معاینه اپتومتری دقیق معمولاً میتواند هم علت را مشخص کند و هم راهحل را جلوی پایت بگذارد. همین الان میتوانید با پشتیبانی تخصصی بینایی سنجی سریتا تماس بگیرید.
در این مقاله از سریتا علت و درمان سرگیجه ناشی از عینک جدید را بررسی کردیم. امیدواریم که برایتان مفید بوده باشد.
