خطرات استفاده از لنز تماسی در زمان بحران و جنگ
به عنوان یک اپتومتریست، همیشه از راحتی و مزایای لنزهای تماسی برای بیمارانم دفاع کردهام؛ اما در زمان بحرانی مثل جنگ، آوارگی، حضور طولانی در پناهگاهها، قطع آب، کمبود مواد بهداشتی و استرس شدید، استفاده از لنز تماسی قواعد بازی را کاملاً عوض میکند.
استفاده از لنز تماسی نیازمند سه اصل طلایی است:
1. بهداشت دست و صورت
2. محلول لنز مناسب و در دسترس
3. محیط نسبتاً آرام و تمیز
در شرایط هشدار حمله هوایی، فرار به پناهگاه، زندگی چادری یا کمپهای اسکان موقت، معمولاً هیچکدام از این سه اصل بهخوبی تأمین نمیشوند. همین موضوع، استفاده از لنز را از یک ابزار راحتی، به یک «ریسک جدی برای سلامت چشم» تبدیل میکند.
در این مقاله از سریتا به زبان ساده توضیح میدهم که چرا در شرایط بحران، لنز تماسی میتواند خطرناک باشد و چه جایگزینهای امنتری وجود دارد.
۱. خطر عفونت شدید قرنیه در پناهگاه و محیطهای آلوده
دستهای آلوده، عرق، خاک، گرد و غبار و احتمال تماس با آب آلوده، دشمنان اصلی لنزهای تماسی هستند. در شرایط جنگی و بحران، احتمال تماس شما با این عوامل بسیار بالا است.
– برداشتن و گذاشتن لنز با دست نشسته
– نداشتن دسترسی به محلول شستوشوی لنز
– نداشتن آینه و نور کافی برای کنترل قرار گرفتن صحیح لنز
– خوابیدن طولانیمدت با لنز داخل چشم در پناهگاه
همه این موارد، ریسک عفونت قرنیه و زخم قرنیه را تا چندین برابر افزایش میدهند. آمارهای اپتومتری و چشمپزشکی نشان میدهد:
اگر بیمار با لنز تماسی نرم، شبانهروزی (خوابیدن با لنز) استفاده کند، خطر عفونتهای جدی قرنیه تا حدود ۵ تا ۱۰ برابر بیشتر از استفاده روزانه و صحیح میشود.
نمونه عوارض احتمالی:
– قرمزی شدید چشم
– درد سوزشی یا تیرکشنده
– حساسیت شدید به نور
– کاهش دید ناگهانی
– ترشح چرکی یا آبکی غیرطبیعی
در شرایط بحران، دسترسی سریع به چشمپزشک یا اورژانس چشم هم محدود است؛ یعنی کوچکترین عفونت ساده میتواند به زخم قرنیه، اسکار دائمی و حتی کاهش دائمی بینایی منجر شود.
نتیجه: در پناهگاه، کمپ، زیرزمینهای شلوغ و محیطهای پرگرد و غبار، لنز تماسی بهخصوص در صورت خوابیدن با آن، میتواند یک خطر جدی باشد، نه یک وسیله راحتی.
۲. کمبود آب تمیز و محلول لنز؛ دشمن بهداشت چشم
برای استفاده ایمن از لنز تماسی، شما به اینها نیاز دارید:
– آب و صابون برای شستوشوی دست
– محلول چندمنظوره یا محلول تخصصی لنز
– محفظه استریل لنز
– دسترسی به حداقل شرایط بهداشتی
در زمان جنگ و بحران:
– ممکن است ساعتها یا روزها آب قطع باشد.
– ممکن است محلول لنز همراهتان نباشد یا تمام شود.
– ممکن است مجبور شوید در پناهگاه بدون امکانات بهداشتی بمانید.
در این شرایط، بعضی افراد ناخواسته مرتکب اشتباهات خطرناک میشوند:
– شستن لنز با آب لولهکشی یا حتی آب معدنی
– شستن لنز با سرم شستوشوی ساده (نرمال سالین) بهجای محلول لنز
– نگهداری لنز در آب ساده یا سرم، بدون مواد ضدعفونیکننده
– استفاده چندباره و طولانیمدت از لنز روزانه (Daily) فقط برای اینکه «کم نیاورند»
آب لولهکشی یا حتی آب معدنی، استریل نیست و میتواند حاوی میکروارگانیسمهایی مثل آکانتامبا (Acanthamoeba) باشد که باعث عفونت شدید و بسیار دردناک قرنیه میشود. درمان این عارضه طولانی، سخت و گاهی ناکافی است و میتواند منجر به کاهش جدی دید شود.
نتیجه: در صورت نبود محلول استاندارد لنز و آب تمیز، استفاده از لنزهای تماسی بهخصوص انواع چندبار مصرف، بهشدت غیرایمن است.
۳. استرس شدید، بیخوابی و فراموشی مراقبت از لنز
در شرایط جنگ، آژیر خطر، بمباران، آوارگی یا جابهجاییهای مداوم، اولویت ذهنی افراد دیگر مراقبت از لنز نیست. استرس و خستگی شدید باعث میشود موارد زیر بهراحتی فراموش شوند:
– درآوردن لنز قبل از خواب – شستن دستها قبل از لمس چشم – تعویض بهموقع محلول لنز در جالنزی – توجه به اولین علائم قرمزی یا سوزش چشم
خوابیدن تصادفی با لنز، مخصوصاً در محیطهای آلوده و استرسزا، اکسیژنرسانی به قرنیه را کاهش میدهد، تجمع میکروبها زیر لنز را افزایش میدهد و زمینه را برای عفونت و زخم قرنیه بسیار آماده میکند.
۴. گرد و غبار، دود، آلودگی: لنز مثل یک «تله» روی چشم
در بسیاری از شرایط جنگی، آلودگی هوا، دود، خاک، ریزگرد، و ذرات معلق ناشی از تخریب ساختمانها وجود دارد. لنز تماسی مانند یک صفحه شفاف روی قرنیه عمل میکند که:
– ذرات معلق میتوانند روی آن بنشینند. – لنز میتواند این ذرات را روی سطح چشم «گیر بیندازد». – پلک زدن روی لنز آلوده، مثل کشیدن سمباده روی قرنیه است.
این وضعیت میتواند به:
– خراش قرنیه (Abrasion) – التهاب شدید سطح چشم – اشکریزش، سوزش و درد – کاهش قدرت دفاعی سطح چشم در برابر میکروبها منجر شود. در شرایطی که دسترسی به قطرههای اشک مصنوعی، آنتیبیوتیک و معاینه اپتومتریست یا چشمپزشک محدود است، این مسئله خطرناکتر هم میشود.
۵. چه کسانی بیشتر در معرض خطرند؟ در زمان بحران، بعضی گروهها نسبت به بقیه حساستر و پرخطرترند:
– افرادی با سابقه خشکی چشم – کاربران لنز با مصرف طولانیمدت قبلی – کسانی که قبلاً زخم یا عفونت قرنیه داشتهاند – افراد با بیماریهای سیستم ایمنی یا دیابت – کسانی که لنزهای رنگی زیبایی بدون نسخه و از منابع غیرمعتبر تهیه کردهاند
این افراد بهتر است در اولین فرصت ممکن، به عینک طبی استاندارد بهعنوان گزینه اصلی دید، روی بیاورند.
۶. توصیههای عملی: چه کار کنیم اگر در بحران هستیم؟
بهترین گزینه: استفاده از عینک بهجای لنز
در شرایط جنگی، بحران و آوارگی، *عینک ایمنترین و منطقیترین انتخاب است:
– نیاز به لمس مستقیم چشم ندارد.
– با شستوشوی ساده با آب و صابون (در صورت دسترسی) تمیز میشود.
– خطر عفونت قرنیه را افزایش نمیدهد.
اگر در منطقهای هستید که احتمال بحران وجود دارد، پیشنهاد من بهعنوان اپتومتریست این است:
– همیشه یک عینک طبی با نمره صحیح، آماده و در دسترس داشته باشید.
– عینک یدکی را در کیف اضطراری یا پناهگاه نگه دارید.
اگر مجبورید لنز استفاده کنید، این نکات را جدی بگیرید:
اگر به هر دلیل ناچارید از لنز استفاده کنید:
1. از نوع روزانه (Daily Disposable) استفاده کنید تا نیاز به محلول و جالنزی نباشد.
2. هرگز با لنز نخوابید. حتی در پناهگاه، تا جایی که ممکن است قبل از استراحت، لنز را بردارید و دور بیندازید.
3. اگر کوچکترین علامت قرمزی، درد یا سوزش داشتید، بلافاصله لنز را بردارید و تا زمان معاینه، دیگر استفاده نکنید.
4. هرگز لنز را با آب، سرم معمولی یا بزاق دهان تمیز نکنید.
5. لنز افتاده روی سطح آلوده (زمین، لباس، میز پناهگاه) را دوباره در چشم قرار ندهید، حتی اگر محلول داشته باشید.
۷. با برنامهریزی قبلی، جان چشمهایتان را نجات دهید
اگر در منطقهای زندگی میکنید که احتمال بحران یا جنگ در آن وجود دارد، بهعنوان یک اپتومتریست این توصیهها را برای شما دارم:
– نسخه بهروز عینکتان را همیشه داشته باشید.
– یک عینک رزرو برای شرایط اضطراری تهیه کنید.
– اگر کاربر لنز هستید، با اپتومتریست خود درباره «استراتژی دید در زمان بحران» مشورت کنید.
– از خرید لنزهای متفرقه، بدون استاندارد و بدون آموزش اپتومتریست، جدا خودداری کنید؛ در بحران، این لنزها اولین چیزی هستند که باید کنار گذاشته شوند.
جمعبندی
لنز تماسی در شرایط عادی، اگر زیر نظر اپتومتریست و با رعایت اصول بهداشتی استفاده شود، ابزار بسیار خوبی برای اصلاح دید است. اما در شرایط جنگ، بحران، آوارگی، حضور طولانی در پناهگاه و کمبود آب و امکانات بهداشتی، استفاده از لنز تماسی میتواند به یک ریسک بزرگ برای سلامت چشم و بینایی تبدیل شود.
– محیط آلوده، خوابیدن با لنز، کمبود آب تمیز و محلول لنز
– استرس و بیخوابی
– و نبود دسترسی سریع به چشمپزشک
همگی دستبهدست هم میدهند تا احتمال عفونت و زخم قرنیه را تا چند برابر افزایش دهند. در چنین شرایطی، عینک طبی ایمنترین و منطقیترین انتخاب برای اصلاح دید است و لنز تماسی، در اغلب موارد باید کنار گذاشته شود؛ یا فقط با شرایط بسیار کنترلشده و موقت، آن هم با آگاهی کامل از خطرات، استفاده شود.
در این مقاله از سریتا در مورد اینکه چرا در زمان بحرانی، استفاده از لنز تماسی میتواند خطرناک باشد صحبت کردیم تا مسیر روشنی در برابر دید و سلامت شما و خانواده شما باشد.
نکته حرفهای: اگر همیشه از لنز تماسی استفاده میکنید، در بحران هرگز به استفاده از لنز ادامه ندهید. خطر عفونت چشمی در شرایط غیربهداشتی بسیار زیاد است.
