فشار چشم و گلوکوم؛ وقتی تنگی کانال تخلیه، متهم اصلی است
گلوکوم یا آب سیاه از آن بیماریهاییست که آرام، بیسروصدا و بدون درد میآید؛ درست مثل نشت نامحسوس یک لوله در دیوار. زمانی متوجه میشویم که بخشی از بینایی دیگر برنمیگردد. مسئله اینجاست: در بسیاری از موارد، داستان فقط «عدد فشار چشم» نیست. گاهی مسیر خروج مایع چشم تنگ میشود و همین تنگی، آغازگر آسیب عصب بینایی است، حتی وقتی فشار در محدوده نرمال بهنظر میرسد.
در این مقاله از سریتا بهصورت تخصصی فشار چشم؛ علت بروز و علایم آن را بررسی میکنیم. برای اطلاعات بیشتر آن را مطالعه کنید.
گلوکوم چیست و چرا فقط «فشار بالا» نیست؟
گلوکوم گروهی از بیماریهاست که در آن عصب بینایی بهتدریج آسیب میبیند. عامل کلاسیک، افزایش فشار داخل چشم (IOP) است؛ اما علم امروز میگوید این فقط بخشی از ماجراست.
در برخی افراد، تخلیه ناکارآمد مایع زلالیه باعث میشود فشار موضعی یا نوسانی ایجاد شود؛ فشاری که ممکن است در اندازهگیریهای معمول «طبیعی» ثبت شود، اما برای عصب بینایی سمی باشد. به این حالتها گاهی «گلوکوم با فشار طبیعی» هم میگویند.
کانال تخلیه چشم؛ گلوگاهی که همهچیز از آن میگذرد
مایع زلالیه دائماً تولید میشود تا شکل چشم حفظ و مواد غذایی به بافتها برسد. این مایع باید از زاویه چشم (بین قرنیه و عنبیه) خارج شود.
اگر این زاویه:
-
تنگ باشد،
-
یا با جابهجایی عنبیه بسته شود،
-
یا شبکه تخلیهاش کاراییاش را از دست بدهد،
مایع جمع میشود و فشار بالا میرود. تداوم این وضعیت، بهتدریج باعث گودشدگی سر عصب بینایی و کاهش میدان دید میشود.
چرا گلوکوم «دزد خاموش بینایی» نام گرفته؟
چون در مراحل اولیه:
-
درد ندارد،
-
قرمزی ندارد،
-
تاری واضح هم ندارد.
بیمار سالها با دید مرکزی خوب زندگی میکند، اما دید محیطی آرامآرام میریزد. وقتی متوجه میشویم، بخشی از میدان دید برای همیشه از دست رفته است.
علائم هشداردهندهای که نباید نادیده گرفت
درست است که اغلب بیعلامت است، اما بدن گاهی نشانههایی میدهد:
-
دیدن هاله رنگی دور چراغها
-
تاری دید گذرا، مخصوصاً عصرها
-
احساس فشار یا سنگینی چشم
-
سردردهای اطراف چشم یا پیشانی
-
کاهش دید جانبی در مراحل پیشرفته
و در حمله حاد گلوکوم زاویه بسته:
-
درد شدید چشم و سر
-
قرمزی واضح
-
تهوع و استفراغ
-
تاری ناگهانی دید
این حالت یک اورژانس چشمی است.
گلوکوم زاویه باز یا زاویه بسته؟ تفاوتی حیاتی
گلوکوم زاویه باز
شایعترین نوع. زاویه ظاهراً باز است، اما شبکه تخلیه بهدرستی کار نمیکند. پیشرفت آهسته و بیدرد.
گلوکوم زاویه بسته
زاویه آناتومیک تنگ است. در افراد دوربین، چشمهای کوچک، یا با عنبیه ضخیم شایعتر است. میتواند ناگهانی و خطرناک بروز کند.
نکته مهم: بسیاری از بیماران زاویه بسته قبل از حمله حاد فقط علائم خفیف دارند؛ همان جایی که معاینه دقیق میتواند نجاتبخش باشد.
نقش اپتومتریست در تشخیص زودهنگام
آب سیاه لزوماً با فشار بالا شروع نمیشود؛ ممکن است سالها بیعلامت باشد. اگر بالای ۴۰ سال هستید، یا در خانوادهتان سابقهی آب سیاه وجود دارد، معاینهی سالیانه چشم حتی بدون علامت ضروری است. در مطب ما معاینهی زاویهی چشم و بررسی عصب بینایی با اسلیتلمپ و افتالموسکوپ انجام میشود تا کوچکترین تغییرات زودتر شناسایی شوند.
در صورت مشاهده هشدار، بیمار برای بررسیهای تکمیلی شامل تونومتری، پریمتری (میدان دید) و OCT عصب بینایی ارجاع میشود. زمان، اینجا طلاست.
چه کسانی باید حتماً بررسی شوند؟
-
سن بالای ۴۰ سال
-
سابقه خانوادگی گلوکوم
-
دوربینی بالا
-
شکایت از هاله نور
-
سابقه سردردهای چشمی
-
مصرف طولانی کورتونها
حتی بدون هیچ علامتی.
جمعبندی؛ عدد فشار کافی نیست
گلوکوم همیشه با «فشار بالا» شروع نمیشود. گاهی مشکل از تنگی مسیر خروج است، نه از مقدار تولید. تشخیص زودهنگام یعنی حفظ بینایی؛ تشخیص دیرهنگام یعنی پذیرش آسیب دائمی.
معاینه دقیق زاویه چشم و عصب بینایی، همان کاری است که قبل از خراب شدن دیوار، نشتی را پیدا میکند.
بینایی چیزی نیست که بعداً بتوان آن را جبران کرد. اگر بالای ۴۰ سال هستید، سابقهی خانوادگی گلوکوم دارید، یا حتی گاهی هاله دور چراغها و سردردهای چشمی را تجربه میکنید، معاینهی دقیق زاویه چشم و عصب بینایی را به تعویق نیندازید.
همین امروز برای معاینهی پیشگیرانه چشم اقدام کنید. یک بررسی ساده میتواند تفاوت بین حفظ بینایی و از دست دادن تدریجی آن باشد.
در این مقاله از سریتا در مورد علایم آب سیاه و راه های درمان آن خواندیم تا مسیر روشنی در برابر دید شما و خانواده شما باشد.
