بررسی تاثیر بارداری و شیردهی بر چشم
دوران بارداری و شیردهی یکی از شگفتانگیزترین و در عین حال پرچالشترین مراحل زندگی یک زن است. در این دوران 9 ماهه، بدن مادر دستخوش تغییرات هورمونی، متابولیک و قلبیعروقی گستردهای میشود. بیشتر مادران انتظار تغییراتی در وزن، پوست و گوارش خود را دارند، اما موضوعی که اغلب نادیده گرفته میشود، تاثیر بارداری و شیردهی بر چشم و بینایی است.
به عنوان یک اپتومتریست، روزانه با مادران باردار یا شیردهی مواجه میشوم که با نگرانی از تاری دید، خشکی چشم یا تغییر نمره عینک خود به کلینیک مراجعه میکنند. در این مقاله از سریتا قصد دارم با تکیه بر مقالات علمی و معتبر چشمپزشکی، به زبانی ساده و روان توضیح دهم که کدام تغییرات چشمی در این دوران طبیعی هستند و کدام یک نیاز به پیگیری اورژانسی دارند.
چرا بارداری روی چشمها تاثیر میگذارد؟
دلیل اصلی تمام تغییرات بینایی در دوران بارداری، نوسانات شدید هورمونهایی مانند استروژن و پروژسترون و همچنین احتباس مایعات (جمع شدن آب در بافتهای بدن) است. همانطور که ممکن است در این دوران دچار ورم پا یا دست شوید، بافتهای چشم از جمله قرنیه (لایه شفاف جلوی چشم) نیز مقداری مایع در خود جمع کرده و متورم میشوند. این تغییرات فیزیکی و شیمیایی به طور مستقیم بر نحوه شکست نور در چشم و سلامت سطح چشم تاثیر میگذارند.
شایعترین تغییرات بینایی در دوران بارداری
سندرم خشکی چشم (Dry Eye Syndrome)
یکی از شایعترین شکایات مادران باردار، احساس سوزش، خارش، وجود جسم خارجی در چشم و حساسیت به نور است. تغییرات هورمونی باعث کاهش تولید اشک و همچنین تغییر در کیفیت لایه اشکی (کاهش چربی اشک) میشود. در نتیجه، اشک سریعتر تبخیر شده و چشم خشک میشود.
استفاده از قطرههای اشک مصنوعی بدون مواد نگهدارنده (Preservative-free) در این دوران کاملاً بیخطر است. همچنین مصرف مایعات کافی و استفاده از دستگاه بخور در منزل میتواند کمککننده باشد.
تغییر در نمره چشم و تاری دید
همانطور که اشاره شد، احتباس مایعات باعث ضخیم شدن و تغییر انحنای قرنیه میشود. این مسئله میتواند ضریب شکست چشم را تغییر دهد. بسیاری از مادرانی که نزدیکبین هستند، احساس میکنند نمره چشمشان بالا رفته است و مادرانی که قبلاً نیازی به عینک نداشتند، ممکن است درجاتی از تاری دید را تجربه کنند.
این تغییرات معمولاً موقتی هستند. به همین دلیل، ما به عنوان اپتومتریست توصیه میکنیم در دوران بارداری و تا حداقل 6 ماه پس از پایان شیردهی، اقدام به تعویض عینک یا انجام جراحیهای اصلاح عیوب انکساری (مانند لیزیک، لازک و پیآرکی) نکنید.
عدم تحمل لنزهای تماسی
به دلیل ضخیم شدن قرنیه و بروز خشکی چشم، لنزهای تماسی (طبی یا رنگی) که پیش از بارداری کاملاً راحت بودند، اکنون ممکن است باعث آزار، قرمزی و تاری دید شوند. بهتر است در این دوران بیشتر از عینک استفاده کنید تا خطر عفونتهای چشمی (کراتیت) کاهش یابد.
افتادگی و پف پلکها (پتوز و خیز پلک)
تغییرات هورمونی و تجمع مایعات میتواند باعث پفآلود شدن پلکها و حتی افتادگی خفیف پلک (پتوز) شود. این حالت پس از زایمان و با دفع مایعات اضافی بدن، به حالت طبیعی بازمیگردد.
علائم هشداردهنده: چه زمانی تاری دید خطرناک است؟
در کنار تغییرات طبیعی، گاهی تاثیر بارداری بر چشم نشاندهنده یک مشکل سیستمیک خطرناک است که نیاز به مداخله فوری پزشکی دارد.
الف) مسمومیت بارداری (پرهاکلامپسی – Preeclampsia)
پرهاکلامپسی عارضهای است که با فشار خون بالا و دفع پروتئین در ادرار پس از هفته ۲۰ بارداری مشخص میشود. این وضعیت میتواند باعث انقباض عروق شبکیه چشم شود. علائم چشمی پرهاکلامپسی عبارتند از:
تاری دید ناگهانی و شدید دیدن جرقههای نوری (فلاش زدن چشم)
دیدن نقاط سیاه یا سایههای متحرک (اسکوتوم) دوبینی موقت
حساسیت شدید به نور (فتوفوبی)
توجه: در صورت بروز هر یک از این علائم، باید فوراً به اورژانس زایمان یا چشمپزشک مراجعه کنید.
ب) دیابت بارداری (Gestational Diabetes)
دیابت بارداری میتواند باعث افزایش قند خون شود. نوسانات قند خون به خودی خود باعث تاری دید میشود. اما خطر بزرگتر برای مادرانی است که پیش از بارداری مبتلا به دیابت بودهاند؛ بارداری میتواند روند بیماری “رتینوپاتی دیابتی” (آسیب عروق شبکیه) را تسریع کند. این مادران باید در هر سهماهه بارداری تحت معاینه دقیق شبکیه با قطرههای گشادکننده مردمک قرار گیرند.
تاثیر دوران شیردهی بر چشمها
بسیاری از مادران تصور میکنند با تولد نوزاد، تمام تغییرات بدنی بلافاصله به حالت قبل برمیگردد؛ اما هورمونهای پرولاکتین و اکسیتوسین که در دوران شیردهی ترشح میشوند، همچنان میتوانند بر چشمها تاثیر بگذارند.در دوران شیردهی، مشکل خشکی چشم ممکن است همچنان ادامه داشته باشد یا حتی به دلیل بیداریهای شبانه و خستگی مفرط، تشدید شود. کمبود خواب در ماههای اولیه پس از زایمان، یکی از دلایل اصلی پرش پلک (میوکیمیا) و خستگی چشم (آستنوپی) در مادران شیرده است.
توصیههای طلایی یک اپتومتریست برای مادران باردار و شیرده
چکاپ منظم: اگر پیش از بارداری بیماری چشمی خاصی (مانند آب سیاه یا دیابت) داشتهاید، حتماً چشمپزشک و اپتومتریست خود را از بارداری مطلع کنید.
احتیاط در مصرف داروها: هرگز بدون مشورت متخصص، از قطرههای چشمی (حتی قطرههای ضد قرمزی نفازولین) استفاده نکنید، زیرا برخی از این داروها از طریق جفت به جنین منتقل شده یا وارد شیر مادر میشوند.
استفاده از عینک آفتابی: به دلیل افزایش حساسیت به نور و همچنین جلوگیری از ایجاد لکههای پوستی دور چشم (ملاسما)، استفاده از عینک آفتابی استاندارد با حفاظت 100% در برابر اشعه UV ضروری است.
قانون 20-20-20: برای کاهش خستگی چشم در زمان استفاده از موبایل (به ویژه در شببیداریهای دوران شیردهی)، هر 20 دقیقه به مدت 20 ثانیه به فاصلهای در 20 فوتی (حدود ۶ متری) نگاه کنید.
جمعبندی
بررسی تاثیر بارداری و شیردهی بر چشم نشان میدهد که اگرچه بیشتر تغییرات بینایی مانند خشکی چشم و نوسانات نمره عینک در این دوران کاملاً طبیعی و گذرا هستند، اما آگاهی از علائم خطرناک مانند تاری دید ناگهانی ناشی از فشار خون بالا بسیار حیاتی است. به عنوان یک مادر، مراقبت از سلامت عمومی شما تضمینکننده سلامت فرزندتان است؛ بنابراین در صورت بروز هرگونه تغییر غیرعادی در بینایی، در اولین فرصت به یک اپتومتریست یا چشمپزشک مراجعه کنید تا با خیالی آسوده این دوران شیرین را سپری نمایید.
در این مقاله از سریتا به زبانی ساده و روان توضیح دادیم که کدام تغییرات چشمی در این دوران بارداری و شیردهی طبیعی هستند و کدام یک نیاز به پیگیری اورژانسی دارند. برای اطلاعات بیشتر آن را مطالعه کنید.
